Kerstconcert

RALPH VAN RAAT
piano

De kerstconcerten van Ralph van Raat zijn sinds jaar en dag een hoogtepunt in ons programma. Traditiegetrouw zet hij de ‘Johannes’-achtige traditie voort met een biënnale van Messiaens Vingt Regards, ditmaal dus opnieuw een integrale uitvoering van dit technisch en muzikaal buitengewoon veeleisende pianowerk dat u met exotische ritmes en ongebruikelijke harmonieën meeneemt in een wereld van visionaire nativiteit, serene virginiteit en wervelende pneumatiek.

Programma
Olivier Messiaen 
Vingt regards sur l’Enfant Jésus (1944)

In deze 20-delige pianocyclus werkt de grote twintigste-eeuwse componist, organist, leraar en inspirator van onder meer Stockhausen, Boulez en Nono, een paar eenvoudige motieven uit tot een indrukwekkend mystiek landschap met een uitgebreid palet aan kleuren. De muziek van deze diep religieuze mysticus en ornitholoog is bij tijden jazzy, sexy, met schrijnende dissonanten en exotische vogelgeluiden van een onwerkelijke schoonheid. De cyclus is gebaseerd op een paar eenvoudige motieven die Messiaen uitwerkt tot een indrukwekkend mystiek landschap met een uitgebreid palet aan kleuren. Daarbij beweegt de muziek zich voortdurend tussen serene verstilling en overweldigende extase.

Het werk werd geschreven in 1944 toen Frankrijk nog in oorlog was. Zelf had Messiaen een moeilijke periode meegemaakt waarin hij krijgsgevangene was gemaakt en afgevoerd was naar een kamp voor krijgsgevangenen waarin hij zijn befaamde Quatuor pour la fin du Temps schreef (dat u in het laatste concert van deze serie hoort). Zijn Vingt Regards biedt een tegenwicht tegen de gruwelen van de oorlog. Het werk eindigt in pure euforie.

Het hele werk duurt ruim twee uur. Om tijdelijk op kracht te komen bieden wij u in de pauze voedende soepen en  verwarmende Glühwein aan. Trek met de pauze drie uur uit en dan thuis de rest van de avond om rustig bij te komen. 

Ralph van Raat is al vanaf zijn 14e jaar volledig gefascineerd door de klassieke muziek van de twintigste eeuw. Alhoewel zijn repertoire van Bach tot Bartók loopt, ligt het zwaartepunt op componisten van Debussy, Bartók en Ives tot hedendaagse meesters. Zijn doel is het publiek te overtuigen van de immense schoonheid en veelzijdigheid van de muziek van onze tijd met solo-recitals, lezingen met pianospel, concertoptredens, CD-opnames en bijzondere projecten. In 2003 kreeg hij de titel Steinway Artist en voegde zich daarmee bij het exclusieve groepje pianisten waartoe onder meer Vladimir Horowitz, Martha Argerich, Alfred Brendel, Lang Lang en Keith Jarrett behoren. Sinds 2006 heeft hij een exclusief contract met Naxos waar inmiddels meer dan 35 opnames van hem verschenen.

INSOMNIO’S TRIO NACHT
Stefanie Liedtke – fagot en blokfluiten
Siebe Visser – altviool
Sabien Canton – harp

Gastspeler: Berry van Berkum – orgel

Trio Nacht is onderdeel van het Utrechtse ensemble Insomnio en werd geboren in het donker. Harp, fagot en altviool kwamen samen voor de muziektheatervoorstelling Nacht. De klankcombinatie en de samenwerking bevielen zo goed dat het trio samen verder wilde. Sindsdien bouwen ze een eigen repertoire op. In dit programma speelt de natuur een belangrijke rol, en ook weer de nacht. Naast de triostukken koos iedere speler een solostuk dat een bijzonder licht laat schijnen op het eigen instrument.

Programma 
Siebe Visser – Uilen Serenade (2024) trio 
Kaija Saariaho – Fall (1991) harpsolo en electronica
Luciano Berio – Sequenza No.12 (1997) voor fagotsolo
Improvisatie – Waterstromen en mistbanken (concept Stefanie Liedtke), trio + orgel,
live vanuit de Antonius van Paduakerk met Insomnio’s Long Distance netwerk Touchlab
pauze
Fjodor Droezjinin – Sonate voor altvioolsolo (1959)
Dmitri Sjostakovitsj – Sonate op. 147 (1975), deel 1 en 2, bewerking voor trio 
 

Siebe Visser – Uilen Serenade (2024) 
Wie ’s nachts buiten is, hoort ze: de uilen. Siebe Visser baseerde zijn serenade op echte uilengeluiden, die hij vertaalde naar harp, fagot, blokfluit en altviool.

Kaija Saariaho – Fall voor harp en elektronica (1991) 
Fall is het zesde deel van Maa, een avondvullend ballet. Saariaho vertaalt de titel letterlijk naar de structuur van de muziek. Het stuk begint heel hoog in het register van de harp, met nerveuze, ijle klanken, en breidt zich gaandeweg steeds verder naar beneden uit, alsof je langzaam in een peilloze diepte of onderwereld stort.

Luciano Berio – Sequenza XII voor fagot solo (1995) 
Berio schreef zijn veertien Sequenza’s als portretten van evenzoveel instrumenten. Deel XII is met zo’n achttien minuten de langste. Het stuk moet ‘zonder adem’ gespeeld worden: een haast onmogelijke opgave, die alleen met circulaire ademhaling te overwinnen is. Het klinkt dan weer als een meditatie, dan weer als een gevecht. Een eindeloze stroom van glijdende, ijle lijnen wordt onderbroken door erupties van beestachtige, schijnbaar onbeheersbare klanken, die alle hoeken en mogelijkheden van de fagot verkennen.

Improvisatie – Waterstromen en mistbanken (concept Stefanie Liedtke)
We beginnen bij het water. In deze improvisatie wordt het ensemble aangevuld met het orgel van de Antonius van Paduakerk in Nijmegen. De spelers volgen de stromingen en golven van het water, varen langs mistbanken en belanden uiteindelijk op zee. Met het Touchlab-systeem, een meerjarig onderzoeksproject dat het Trio met Insomnio uitvoert. is synchroon samenspel mogelijk over afstanden van meer dan duizend kilometer. In dit concert wordt het geluid van het orgel van de Paduakerk live naar de concertzaal gestreamd, waar het trio ermee zal samenspelen.

Fjodor Droezjinin – Sonate voor altviool solo (1959)
De sonate voor altviool solo (1959) is een uiterst expressief en technisch veeleisend werk van de Russische legendarische altviolist Fjodor Droezjinin (1932–2007). Deze sonate is een virtuoos stuk in vier delen, vol plotselinge stemmingswisselingen, waarin je echo’s van Prokofjev en Sjostakovitsj hoort.

Dmitri Sjostakovitsj – Sonate op. 147 (1975), deel 1 en 2, bewerking voor trio
Sjostakovitsj droeg deze sonate op aan Droezjinin. Het eerste deel, Novelle, opent met een eenzame pizzicato in de altviool. Het tweede deel, een scherzo, haalt zijn materiaal uit De spelers, de onvoltooide opera naar Gogol over valsspelende kaartspelers. Het is zijn laatste compositie die hij vlak voor zijn dood schreef. Een recensent van de Izvestia schreef dat de muziek  was als “de catharsis in een tragedie; leven, strijd, overwinning, zuivering door het licht, uitgang naar onsterfelijkheid.” Druzhinin verzorgde de historische wereldpremière in Leningrad.